Familiegeschiedenis

“Stapel” is van oorsprong een aardrijkskundig woord. Het Oudsaksische stapol duidde een verzamel- en ontmoetingsplaats aan: een handelsplaats met stapelrecht, een grenspaal, of een plek voor rechtspraak en feest. Het woord kwam voor tussen Rijndelta en Elbe en reisde na de Romeinse tijd met Angelen en Saksen mee naar Engeland en Noord-Frankrijk, waar het later verfranste tot staple. bron

Als familienaam ontstond Stapel pas met de opkomst van de steden, toen vadersnamen niet meer volstonden om inwoners te onderscheiden. Een herkomstnaam als Stapel verwees dan naar de plaats waar iemand vandaan kwam. Omdat er in Noordwest-Europa tientallen plaatsen met “stapel” in de naam waren, is het zonder genealogisch bewijs niet mogelijk één van die plaatsen als herkomst van alle Stapels aan te wijzen.

De vroegst bekende vermeldingen: Conradus Stapel in Paderbornse oorkonden vanaf 1153, en in Holland Dirk Stapel Willemsz en zijn zoon Willem Stapelsz, schepenen te Delft in 1371 en 1390–1391. Geen van hen is genealogisch verbonden met een latere familie.

In de 16e tot 18e eeuw woonden kleine families Stapel in of bij Hollandse en Brabantse vestingsteden. Bij al deze families eindigt het spoor met alleen dochters of zonder bekende afloop. Bekend uit deze periode zijn de Amsterdamse botanicus Joannes Bodaeus à Stapel (1602–1636), naar wie Linnaeus het plantengeslacht Stapelia noemde, en de Hoornse dichter en regent Claes Stapel (†1685).

In de 17e en 18e eeuw vestigden zich vijf Stapels met zoveel nakomelingen dat er grote regionale families ontstonden: Arend Stapel (geboren 1605 in Heenvliet) in Sommelsdijk, Claas Stapel in Sijbekarspel, Willem Lucas Stapel in De Wijk, Adolf Hindriks Stapel in Groningen en David Stapel in Gendt. Volgens de geraadpleegde bronnen zijn deze families niet aantoonbaar verwant. bron

De komst van David Stapel

Op 26 juli 1755 trouwde in Eickel bij Gelsenkirchen “David Stapel auß Pommern” met Anna Margaretha Böger. Daar werd in 1758 hun zoon Johann Henrich gedoopt. Kort daarna, omstreeks 1759, vestigde het gezin zich in Gendt aan de Waal. In februari 1760 werd hun dochter Johanna Maria rooms-katholiek gedoopt in Hulhuizen, de volgende kinderen in de hervormde kerk van Gendt – een gezin met, zo lijkt het, twee geloven. bron

Waarom David Pommeren verliet, is onbekend. De Pruisische context – de opvang van verdreven Salzburgse protestanten vanaf 1731, armoede en dienstplicht – wordt wel als mogelijke achtergrond genoemd, maar er is geen document dat zijn motief vastlegt. Of hij verwant was aan de boerenfamilie Stapel in Faulenbenz, is een open onderzoeksvraag.

Zijn oudste zoon Jan Hendrik monsterde in 1783 aan bij de VOC en voer bijna vijf jaar in Aziatische wateren. Terug in Gendt trouwde hij in 1790 met Johanna Cornelia Ederveen en probeerde hij zich als aannemer van dijkwerk langs het Pannerdens Kanaal; een rekest uit 1794 getuigt daarvan. Hij is de vroegste Stapel die via aansluitende akten met de latere Gelderse Stapels verbonden is.

Met de invoering van de burgerlijke stand in 1811 worden de bronnen vollediger. De Gelderse Stapels bleven lang dicht bij het water: tot begin 20e eeuw woonden circa 460 nakomelingen en partners in Zuidoost-Gelderland, negen op de tien binnen drie kilometer van een bevaarbare rivier. Gendt telde er het meest, gevolgd door Nijmegen, Arnhem, Huissen en Bemmel. bron

David Stapel (1793–1879) – dagloner, kleermaker, brievengaarder en gemeentebode – trouwde in 1828 met Aleijda Berntsen. Hun tien volwassen kinderen trokken naar alle windstreken: naar Nijmegen, Hoorn, Rijswijk, Leiden, Duisburg en Den Haag. Al vanaf 1825 was er een Haagse tak ontstaan via Willem (Frederik), een kleinzoon van David (I).

Jan Willem Carel Stapel (1830–1920) werd na zijn militaire dienst rijksveldwachter in Limburg. Zijn tien kinderen werden in Afferden geboren; na overplaatsingen naar Heijen en Steenbergen en zijn ontslag in 1882 vestigde het gezin zich in 1883 in Roosendaal.

In dezelfde eeuw kwamen drie Stapels uit Duitsland naar Nederland – uit Ladbergen, Ostbevern en Duisburg – met in totaal ongeveer vijftig nakomelingen. Een Groninger schipper Hendrik Stapel kwam rond 1878 via Amsterdam in Den Haag terecht.

Bij de Roosendaalse Stapels werd het spoor de rode draad. Johannes Bernardus (Bernard) Stapel was bijna veertig jaar machinist; hij kwam in 1935 om het leven na een rangeerongeluk. Ook politie en belastingdienst komen opvallend vaak voor als beroep binnen de Gelderse tak.

Enkele Stapels werden landelijk bekend. VOC-historicus Frederik Willem Stapel (1879–1957) en beeldhouwer Frits Stapel (1910–1987) behoren volgens de geraadpleegde bronnen tot de Gelderse tak; verzetsdrukker Gerrit Cornelis Stapel (1912–1945), striptekenaar Gerrit Stapel (1921–2013) en sportbestuurder Harry Stapel (1911–2008) tot de West-Friese. bron

In Pommeren eindigde in 1945 een lange geschiedenis: Achterpommeren werd Pools en de Duitstalige bevolking, onder wie Stapels uit Faulenbenz, werd verdreven. In 1947 telde Nederland 594 inwoners met de achternaam Stapel.

In 2007 woonden in Nederland 734 naamdragers Stapel. De streekgebondenheid van de grote families is grotendeels verdwenen; er is een trek naar de steden. In 2008 verscheen het boek Stapel is de naam over de West-Friese Stapels.

Digitalisering van archieven maakt het steeds beter mogelijk gegevens aan originele akten te toetsen. Dit archief doet dat stap voor stap en maakt zichtbaar wat al gecontroleerd is. Gegevens van levende familieleden worden niet openbaar gepubliceerd.